Przejdź do treści

Nowe Muzeum Ichtiologiczne, czyli wszystko o rybach; Prof. Wawrzyniec Wawrzyniak

PJ

Jeśli chcemy dowiedzieć się wszystkiego o rybach, zachęcamy do zwiedzania nowego Muzeum Ichtiologicznego na Wydziale Nauk o Żywności i Rybactwa, Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie, przy ul. Kazimierza Królewicza 4.

Początki muzeum ichtiologicznego sięgają roku 1955 – kiedy na Wydziale Rybackim Wyższej Szkoły Rolniczej w Olsztynie Kortowie, profesor Eugeniusz Grabda zaczął gromadzić i eksponować na korytarzach budynku Nowej Zootechniki w gablotach i wielkich przeszklonych szafach okazy ryb i innych zwierząt wodnych dla studentów. W nowo pozyskanym pomieszczeniu stworzono izbę muzealną w której były wystawione okazy mokre, ale i świetnie spreparowane ryby, ptaki i ssaki wodne, co wykonywał autochton Mazur – pan Edward Kretschman.

Kiedy w 1966 zapadła ministerialna decyzja o przeniesieniu części wydziału do Szczecina, już na Wydział Rybactwa Morskiego wraz ze wspaniałą kadrą akademicką i Profesorem E. Grabdą do budynku przy ul. Kazimierza Królewicza 4 przyjechały również zbiory muzealne. Przez kolejne dziesięciolecia były one uzupełniane o okazy z wód słodkich i morskich całego świata przez naszych naukowców, absolwentów i przyjaciół wydziału pracujących na trawlerach trzech największych polskich przedsiębiorstw rybackich (PPDiUR: „Odra”, „Gryf” i „Dalmor”). Pieczę nad powiększającymi się zbiorami sprawowali kolejno dr Leonard Ejsymont oraz Profesorowie: Andrzej Kompowski i Stanisław Krzykawski. Na ówczesnym Wydziale Rybactwa Morskiego preparowaniem ryb i innych zwierząt wodnych nadal zajmował się pan Edward Kretschman, a później Janusz Szepiłło. Obecnie dawną świetność preparatom muzealnym przywraca, bardzo profesjonalnie, pan dr inż. Sławomir Keszka.

Ekspozycja zaciekawia

W naszym Muzeum oprócz ryb, są eksponowane setki gatunków bezkręgowców wodnych, wiele gatunków płazów, gadów i ssaków z wód całego świata. Udało się zgromadzić ponad tysiąc okazów. Muzeum w obecnym kształcie poprzez wystawy tematyczne ma pełnić rolę edukacyjną dla studentów Wydziału, zarówno kierunku Rybactwo, jak i Technologii Żywności i Mikrobiologii Stosowanej, ale jest również dedykowane uczniom z całego województwa.

Już w momencie otwarcia Muzeum okazało się, że pokazywana egzotyczna fauna morska i słodkowodna, wzbudziła nadzwyczajne zainteresowanie mieszkańców Szczecina, dlatego w miarę możliwości ekspozycje udostępniamy do zwiedzania mieszkańcom Szczecina.

W wodzie jest nasze życie (In aqua vita nostra)

Przed czterema laty, w czasie kapitalnego remontu budynku Wydziału Nauk o Żywności i Rybactwa, muzeum praktycznie przestało istnieć. Wszystkie zbiory na długi okres zostały przeniesione do tymczasowego magazynu. Reaktywacja Muzeum, po kapitalnym remoncie wydziału była dużym wyzwaniem organizacyjnym i oczywiście finansowym. Udało się, w dużej mierze dzięki działaniom dziekan Wydziału, profesor Agnieszka Tórz i wielu innym osobom.

Edukacyjne Muzeum Ichtiologiczne odrodziło się z hasłem przewodnim „In aqua vita nostra” (w wodzie jest nasze życie). Jest niepisanym mottem dla całego Wydziału, które realizujemy codziennie, ucząc studentów zrównoważonego korzystania z zasobów wód, by jak najlepiej mogły służyć ludziom we wszystkich działach gospodarki narodowej, również przyszłym pokoleniom.

 

pj

Pokaz oryginalnych okazów wielorybniczych z Antarktyki

 

Wspólne dzieło

Muzeum jest wspólnym dziełem wielu ofiarodawców. Gospodarze placówki są wdzięczni profesorom Juliszowi Chojnackiemu (współtwórcy wielu wystaw), Arkadiuszowi Nędzarkowi, Katarzynie Stepanowskiej i profesorstwu Kołakowskim za eksponaty oraz przepiękne zdjęcia przyrodnicze z Antarktydy. Niezwykle cenne preparaty, m.in. rekina polarnego, samogłowa czy ryby piły przekazał dr Marek Szulc (absolwent Wydziału) pracownik Akademii Morskiej w Szczecinie. Z kolei profesor A. Tański stworzył na potrzeby edukacji studentów i młodzieży szkolnej (z pomocą członków koła naukowego oraz doktoranta Witolda Sosnowskiego) niezwykły podziemny świat królestwa egzotycznych ryb, krewetek i korali, który można oglądać na żywo.

 

pj

W witrynie polarnej fragmenty oryginalnego noża do ćwiartowania tusz wielorybich, elementy harpuna  i kotwica z faktorii w Grytviken na Południowej Georgii

 

pj

Ekspozycja „Historia grindwala” na holu i podestach budynku; w tle  drapieżne ryby (włócznik i żaglica) atakują ławicę ostrobokowatych

 

Na zewnątrz budynku, ale w ramach Muzeum, rozpoczęto projekt „Non omnis moriar – nie wszystek umrę; Drzewa pamięci”. Są już 3 drzewka pamięci – dla profesorów: Aleksandra K. Winnickiego, Remigiusza Węgrzynowicza i Jarosława Filipiaka. Pandemia wirusa przerwała te działania, ale wkrótce będą kontynuowane, by w przyjazny dla środowiska sposób uhonorować wybitne osobowości w dziedzinie ichtiologii, oceanografii, hydrobiologii i technologii żywności, których mieliśmy naprawdę wiele w prawie 70 letniej historii Wydziału.

 

Aktualne wystawy i ekspozycje tematyczne

Długowieczny rekin - głębokowodny, rekin polarny o całkowitej długości 4 metry złowiony w okolicy Nowej Funlandii w 1971 roku; może mieć około 400 lat!;

 

pj

Przestrzenna ekspozycja rekinów, skorupiaków i jamochłonów

 

Rekiny świata – rekiny młoty, kosogony żarłacze, kolenie, mustele, drętwy (płaszczki z narządami elektrycznymi), staroraki i korale w naturalnej inscenizacji na tle schematu stref środowiska morskiego

Wędrowcy mórz i oceanów – ryby, które pokonują setki i tysiące kilometrów by odbyć tarło; z morza do rzek i strumieni, lub z rzek do morza. Jesiotry, łososie – ryby, które już wymarły w wodach polskich. Węgorze europejskie, minogi morskie – gatunki obecnie skrajnie zagrożone w basenie Morza Bałtyckiego;

Historia grindwala – 5 metrowy szkielet samicy grindwala, gatunku spokrewnionego z delfinami oraz 2m eksponat jej potomka, zwanego „cielęciem”. Grindwal (samica w ciąży) złowiony został jako przyłów (niestety utonął zaplątany w sieci rybackie) przez polski statek rybacki na płn.-zachodnim Atlantyku na początku lat 1970;

 

 

pj

Na ścianie wyeksponowane oryginalne dyplomy, dokumenty i zdjęcia

 

Oryginalne dokumenty przekroczenia Hornu, zdjęcia z lodowca, żebro humbaka i pieczątki pamiątkowe z prywatnych zbiorów profesora J.C.Chojnackiego;

Nasi naukowcy w badaniach Antarktyki (witryna polarna) – historia uczestnictwa w badaniach Antarktydy naukowców z Wydziału Nauk o Żywności i Rybactwa, ilustrowana zdjęciami przyrody, dyplomami oraz licznymi oryginalnymi eksponatami w tym okazami petrograficznymi;

 

pj

Jedna ze ścian z eksponowanymi fotogramami fauny Antarktyki

 

Pingwiny i ssaki z okolic Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego–ekspozycja ścienna pięknych, kolorowych fotogramów  autorstwa profesora Arkadiusza Nędzarka;

Ekspozycja wielorybnicza - w tym zdjęcia, oraz oryginalne nakrętki harpunów, krąg, żebro i fiszbin wieloryba oraz ponad 4- metrowa kość szczękowa humbaka;

 

pj

W gablotach ekspozycja setek okazów ryb z wód morskich i słodkich

 

Egzotyczne ryby – prezentacja akwariów z rybami morskimi i słodkowodnymi: błazenkami (rybki „Nemo”), pielęgnicami, rogatnicą, szpadelkami; laboratoryjna wylęgarnia ryb; miejsce do przeprowadzania doświadczeń studenckiego Koła Ichtiologów – nie tylko na gatunkach egzotycznych, ale na naszych rodzimych inwazyjnych;

Dorsz, ryba, która zmieniła świat – piękne i niezwykle ważne gospodarczo ryby morskie, które stanęły w obliczu zagłady, nie tylko w Morzu Bałtyckim;

Plastyczne morze, toksyczny ocean – zagrożenia widziane oczami dzieci i młodzieży, które współpracują z naukowcami z Wydziału (przede wszystkim z prof. A. Tańskim), w ramach olimpiad ekologiczno-wędkarskich i Akademii Młodego Ichtiologa. Może efektem tej wystawy będzie to, że każdego dnia do morza trafi chociaż jedna plastikowa butelka czy torebka mniej?

pj

Filmy i prezentacje o Wydziale, projektach badawczych, wyprawach Antarktycznych czy odcinek serii „Kołowrotek” z udziałem profesora A. Tańskiego. Na ścianie pięknie odrestaurowany i wyeksponowany przez dr inż. S. Keszkę okaz ryby piły.

 Prof. Wawrzyniec Wawrzyniak, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie